NHỮNG VẾ ĐỐI TRÍ TUỆ VÀ KHÍ PHÁCH HÀO HÙNG CỦA NGƯỜI ĐẠI VIỆT.

24 Tháng Mười Một 201412:00 SA(Xem: 3709)
NHỮNG VẾ ĐỐI TRÍ TUỆ VÀ KHÍ PHÁCH HÀO HÙNG CỦA NGƯỜI ĐẠI VIỆT.

Giữa người Việt và vua quan Trung Quốc đã diễn ra nhiều cuộc đấu trí trên nhiều lĩnh vực như cuộc đấu trí giữa Trương Trọng và Hán Minh Đế, giữa Trạng nguyên Khương Công Phụ và vua Đường Đức Tông, giữa Mạc Đỉnh Chi và vua Nguyên.

 Trên lĩnh vực văn chương nghệ thuật thì cuộc đấu trí diễn ra trong câu đối đã thể hiện tài trí và khí phách hào hùng của dân Đại Việt. Xin nêu một vài ví dụ tiêu biểu.

 Chuyện thứ nhất:

 Ngồi trên chiếc thuyền xuôi về Thăng Long, đoàn sứ thần Trung Quốc nói cười hể hả. Trong lúc quá vui, viên chánh sứ đã vô ý văng ra một phát trung tiện u...út, cả đoàn bò lăn ra cười. Để chữa thẹn, tên chánh sứ đọc: LÔI ĐỘNG NAM BANG (Sấm dậy nước Nam), rồi nhìn bác lái đò cười ngạo nghễ. Danh dự tổ quốc bị xúc phạm, bác lái đò vội tụt quần vắt “cu”, đái một vòng trên mui thuyền sứ thần, rồi đọc ràng mạch từng chữ: VŨ QUÁ BẮC HẢI (Mưa qua biển Bắc), rồi nhìn tên chánh sứ mỉm cười. Một câu đối tài hoa và tràn đầy khí phách khiến cho cả đoàn sứ thần nhìn nhau, rồi cúi gằm mặt im lặng để suy ngẫm câu ngạn ngữ: “Gieo gió thì gặt bão” (1)

 Chuyện thứ hai:

 Hôm đó đoàn sứ Tàu đi dạo chơi trong thành Thăng Long. Cô Đoàn Thị Điểm bày trầu thuốc để tiếp đãi khách. Thấy cô đẹp, ăn nói dịu dàng lịch thiệp cả đoàn nhí nhố đua nhau tán tỉnh. Bỗng một tên trong bọn đọc to câu: NAM BANG NHẤT THỐN THỔ, BẤT TRI KỸ NHÂN CANH (Một tấc đất An Nam không biết mấy người cày). Cả đoàn cười ồ rồi giở thói trêu hoa ghẹo nguyệt. Hành động bỉ ổi của bọn vô liêm sỉ khiến cô rất căm giận. Vì danh dự của bản thân và tổ quốc bị xúc phạm, cô quyết định “ăn miếng trả miếng” để dạy cho chúng một bài học. Lấy lại bình tĩnh, nhìn vào mặt họ và nói: “Xin các ngài hãy nghe đây: BẮC QUỐC CHƯ ĐẠI PHU, GIAI DO THỬ ĐỒ XUẤT (Các đại phu phương Bắc đều chui ra từ chỗ đó)”. Quá đau và xấu hổ trước câu đối tài hoa và sâu cay của người con gái Đại Việt nên họ chỉ còn cách: Tẩu vi thượng sách (chuồn là tốt nhất).

 Chuyện thứ ba:

 Thượng thư Hoàng Phúc được vua Minh cử sang Đại Việt để cai trị và truyền bá văn hóa Trung Hoa. Y mở trường để dạy cho các nho sinh Đại Việt. Nhân một hôm mưa bão nổi lên, nhà sập đổ, tường xiêu vẹo điêu tàn. Trước đám học trò, Hoàng Phúc đọc: TAI CHIÊU PHONG VŨ GIA GIA ĐỒI HOẠI CỰU VIÊN TƯỜNG (Hôm qua mưa gió nhà nhà sập đổ vách tường xiêu) và bắt học trò đối lại. Câu này có ý gì sâu xa không ? Lẽ nào chỉ là câu tả thực ? Trong lúc mọi người đang suy ngẫm thì một nho sinh xin đọc: KIM NHẬT CÀN KHÔN XỨ XỨ PHÁT SINH TÂN THẢO MỘC (Nay đất trời quang chốn chốn mọc lên cây cỏ mới). Câu đối thật tài tình bởi quang cảnh đổ nát ở đây do mưa bão gây nên cũng như kẻ thù đã làm cho nước Nam điêu đứng. Cây cỏ mới mới mọc lên cũng như nhân tài Đại Việt sẽ sớm xuất hiện để khôi phục lại đất nước. Tác giả câu đối này là Lê Thúc Hiến, con trai của Lê Cảnh Tuân, từng viết bài VẠN NGÔN THƯ nổi tiếng chấn động đất trời, dậy lòng trung nghĩa. Ông bị quân Minh bắt giam ở Kim Lăng cùng với con trai Lê Thái Diễn đều chết ở trong ngục. Sau vụ này, Lê Thúc Hiến cùng với anh là Lê Thiếu Đính vào Lam Sơn chiến đấu dưới lá cờ Lê Lợi và đã lập nhiều chiến công hiển hách.

 Chuyện thứ tư:

 Tại làng Phan Xá, Nghi Xuân, Hà Tĩnh có chàng hàn sĩ Phan Nhân bị quân Minh bắt về hầu hạ tên học quan Trung Quốc sang Đại Việt mở trường để truyền bá văn hóa Trung Hoa và ca ngợi công đức Nhà Minh. Một hôm y ra một vế đối và bắt nho sinh Đại Việt đối lại: HỔNG LỰU TỰ HỎA PHI CẦM LAI VÃNG BẤT THIÊU NHÂN (Hoa lựu đỏ như lửa, chim bay qua lại thân chẳng bị thiêu). Phan Nhân ứng khẩu đọc: LỤC TẢO NHƯ TI DU LÍ PHÙ TRẦM NAN TƯỚC VĨ (Đám rêu xanh như tơ, cá lội nổi chìm đuôi chẳng bị vướng). Vế ra tên quan Nhà Minh muốn nói: Đạo quân của chúng tuy bề ngoài có vẻ hung dữ nhưng thực chất là đạo quân nhân nghĩa chẳng làm hại ai. Còn vế đối của Phan Nhân khẳng định rằng: Dù bị bủa vây nhưng không ngăn nổi ý chí tung hoành của người Đại Việt.

 Sau cuộc đấu trí này biết kẻ thù đang theo dõi mình, Phan Nhân đã trốn vào Lam Sơn theo Lê Lợi và đã lập được nhiều chiến công trong sự nghiệp giải phóng dân tộc.

 Bốn mẩu chuyện trên là những cuộc đọ trí tài hoa giữa ta và Trung Quốc diễn ra trên lãnh thổ Đại Việt. Còn tại cung đình phương Bắc đã diễn ra nhiều lần đấu trí giữa Sứ thần Đại Việt và Hoàng đế Thiên triều còn lưu lại trong sử sách như sau:

 4_nhung_v_e_do_tri_tue-content Năm Mậu Thân (1308), Trạng nguyên Mạc Đỉnh Chi đi sứ, Vua Nguyên bắt đối lại vế ra: THẬP KHẨU TÂM TƯ TƯ QUỐC TƯ GIA TƯ PHỤ MẪU. Mạc Đỉnh Chi ứng khẩu đáp lại: THỐN THÂN NGÔN TẠ TẠ THIÊN TẠ ĐỊA TẠ QUÂN ÂN.

 Vế ra ba chữ THẬP KHẨU TÂM ghép lại thành chữ tư, tư nghĩa là nhớ. Còn ba chữ THỐN THÂN NGÔN ghép lại là chữ Tạ, Tạ là cảm ơn, tạ ơn. Cả hai câu là: “Nhớ nước nhớ nhà nhớ cha mẹ. Tạ trời tạ đất tạ ơn vua”.

 Biết Mạc Đỉnh Chi là bậc kỳ tài vua từng nghe tiếng, nay được chứng kiến tận mắt nên rất khâm phục. Trước đình thần, vua phán: “Mạc Đỉnh Chi là Trạng nguyên Đại Việt và cũng là Trạng nguyên của nhà Nguyên”. Từ đây trở đi bốn chữ “Lưỡng quốc Trạng nguyên” xuất hiện dành cho Mạc Đỉnh Chi.

 Năm 1493, vừa đỗ Hoàng Giáp, Ngô Kính Thần được Lê Thánh Tông cử đi sứ Trung Quốc. Tại cung đình vua Minh ra câu đối và bắt sứ Đại Việt đối lại: NHẤT HỎA VÂN YÊN, BẠCH ĐÁN THIÊU TÀN NGỌC THỎ (Mặt trời là lửa mây là khói ban ngày đốt cháy vầng trăng). Ý bóng gió của câu này là kẻ mạnh sẽ thắng kẻ yếu, tức là Đại Việt phải thuần phục Thiên triều. Ngô Kính Thần ung dung đối lại: NGUYỆT CUNG TINH ĐẠN HOÀNG HÔN XẠ LẠC KIM Ô (Trăng là cung sao là đạn hoàng hôn bắn rụng mặt trời).

 Vế đối lại hình tượng sắc sảo, khi phách quật cường. Nếu người Minh dùng “lửa mặt trời” (NHẬT HỎA) để đốt cháy “trăng Đại Việt” (THIÊU TÀN NGỌC THỎ) thì dân Đại Việt lại dùng cái “cung mặt trăng” (NGUYỆT CUNG) để bắn rụng “mặt trời phương Bắc” (XẠ LẠC KIM Ô).

 Nghe xong vế đối, vua Minh nổi giận lôi đình, ra lệnh bắt Ngô Kính Thần tống giam vào ngục tối. Việc làm cực kỳ vô lý của vua Minh đã làm cho câu chuyện bi hùng và danh tính của người đối lại tồn tại và vang vọng mãi.

 Năm 1637, vua Lê Thần Tông cử Thám hoa Giang Văn Minh làm Chánh sứ sang Trung Quốc để bàn chuyện bang giao. Khi tiếp sứ, Minh Sùng Trinh ra câu đối và bắt sứ đối lại: ĐỔNG TRỤ CHÍ KIM ĐÀI DĨ LỤC (Cột đồng đến nay rêu vẫn còn xanh). Vua Minh nhắc đến cột đồng của Mã Viện dựng lên sau khi dẹp xong cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng, trong buổi tiếp sứ Đại Việt là một sự lăng nhục đối với cả dân tộc. Lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc trỗi dậy, bất chấp uy lực của Hoàng đế Thiên triều, có thể gặp tai họa như Ngô Kính Thần, Giang Văn Minh dõng dạc ứng khẩu đáp lại: ĐẰNG GIANG TỰ CỒ HUYẾT DO HỔNG (Sông Bạch Đằng từ xưa máu vẫn đỏ). 

 Không thể bắt bẻ gì về ngôn từ, vì nó quá chỉnh, còn nội dung quá sâu sắc bởi ba lần chiến thắng ở sông Bạch Đằng của Ngô Quyền và Trần Hưng Đạo khiến cho kẻ thù phương Bắc phải kinh hồn bạt vía. Vế đối đã trở thành cái tát, tát thẳng vào mặt vua Minh ngay tại cung đình của họ giữa thanh thiên bạch nhật, trước hằng trăm văn võ bá quan khiến cho Minh Sùng Trinh hổ thẹn và căm giận nên đã tìm mọi cách để hãm hại Giang Văn Minh. Ngày 12-6 Mậu Dần, tức 12-7-1638 vua Minh ra lệnh giết ông bằng cách mổ bụng để xem lá gan của sứ thần Đại Việt (2)

 Gần 380 năm trôi qua, nhưng khí phách hiên ngang, lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, cùng với vế đối của ông tồn tại mãi muôn đời cũng hậu thế.

 Chú thích:

 1- Một số nơi cho rằng bác lái đò là nhà sư Đỗ Pháp Thuận cải trang để tìm hiểu Lý Giác sứ thần Trung Quốc

 2- Theo Giáo sư Vũ Ngọc Khánh thì vua Minh đổ thủy ngân và nhân sâm vào miệng khâu lại, rồi đuổi về. Ông mất trên đường về nước.

 Tài liệu tham khảo:

- Từ Điển Văn Hóa Việt Nam

- Giai Thoại Việt Nam

- Đại Việt Thông Sử

- Văn Miếu Quốc Tử Giám và 82 bia tiến sĩ

- Một số tài liệu khác.


KÍNH MỜI QUÝ VỊ BẤM VÀO HÀNG CHỮ NÀY ĐỂ ĐỌC TRỌN BNS TỤ DO NGÔN LUẬN SỐ 207(15.11.2014)

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
11 Tháng Mười Một 2018(Xem: 152)
Rốt cuộc, giới phân tích kinh tế-chính trị cùng rất nhiều người đặc biệt theo dõi sự tồn vong hàng năm của chế độ Trung Cộng cũng đã có được một bằng chứng – dù nhỏ bé nhưng có giá trị, mà từ đó có thể bổ sung cho những dự đoán về khoảng thời gian chính thể này có thể sẽ cáo chung. Đầu tháng 10-2018, tờ The New York Times International của Mỹ đã có được trong tay một chỉ thị của chính phủ Trung Quốc gửi cho các nhà báo ở nước này ngay tuần trước đó – quy định rõ 6 chủ đề kinh tế cần phải được “quản lý.” Trong bài “Trung Quốc kiểm duyệt các tin tức thất lợi về kinh tế,” The New York Times International đã công khai 6 chủ đề đó, bao gồm:
11 Tháng Mười Một 2018(Xem: 163)
Linh mục Anton Đặng Hữu Nam cho hay bị một thành viên Hội Cờ đỏ nhiều lần dọa giết trong khi lãnh đạo xã phủ định điều này. Sự việc vị linh mục kêu cứu do bị dọa giết đã ồn ào trên mạng xã hội vài ngày nay. "Ông Lê Đình Thọ, Hội trưởng Hội Cờ đỏ xóm Quỳnh Khôi đã ba lần đột nhập vào nhà thờ Giáo xứ Mỹ Khánh, xã Khánh Thành, huyện Yên Thành, Nghệ An, nơi tôi đang quản nhiệm, đe dọa giết tôi", linh mục Anton Đặng Hữu Nam nói với BBC hôm 24/10.
11 Tháng Mười Một 2018(Xem: 174)
Đây là câu chuyện của người H’Mông Việt Nam bị giam giữ tại Trung tâm Giam giữ Di dân (IDC) Suan Phlu ở Bangkok, Thái Lan. Câu chuyện dựa trên lời kể lại từ lá thư gửi Cao ủy nhân quyền Liên Hiệp Quốc (UNHCR) của tù nhân và lời kể của vợ của anh. Trong một căn phòng nhỏ chật chội, ở một khu phố nhỏ nghèo của Bangkok, Vue Chor kể lại lý do vì sao gia đình chị lại lưu lạc sang Thái Lan gần 10 năm qua, và vì sao chồng chị vẫn ở đằng sau song sắt trại tạm giam.
11 Tháng Mười Một 2018(Xem: 193)
Nguyên tiêu đề: Hãy cầu nguyện cho người Thượng bị lãng quên của Việt Nam. Sự đàn áp của chế độ Cộng sản đối với dân tộc thiểu số ủng hộ Hoa Kỳ trong Chiến tranh VN phần lớn là không thể nhận thấy được nhưng đang bắt đầu được biết đến Hãy bắt đầu với một lời thú nhận. Khi tôi là một phóng viên chiến tranh ở Việt Nam vào cuối những năm 1960 và đầu những năm 1970, tôi đã không ủng hộ “báo chí nhảy dù.” Đó là chuyến đi thực tế vào vùng chiến bằng trực thăng và ở lại đó một hoặc hai ngày để cảm nhận tình hình và rồi quay trở lại Sài Gòn để viết một bài báo.
11 Tháng Mười Một 2018(Xem: 138)
Báo chí vừa đưa tin, Ủy ban Kiểm tra Trung ương đảng Cộng sản Việt Nam đưa ra kết luận về ông Chu Hảo và đề nghị kỷ luật ông. Lão Mà Chưa An tuyên bố như sau: Phó Giáo sư Tiến sĩ khoa học Chu Hảo là một trí thức lớn của Việt Nam. Ông là một nhà khoa học tài ba trong lĩnh vực vật lý kỹ thuật. Ông đã có những đóng góp to lớn trong việc xây dựng các viện nghiên cứu vật lý và khoa học hàng đầu của Việt Nam. Với tư cách Thứ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường, ông đã có những đóng góp to lớn vào việc hoạch định chính sách khoa học công nghệ, nhất là công nghệ truyền thông thông tin (ICT) ở Việt Nam,